तपाईंको घरको पर्खालको सामग्री किन महत्त्वपूर्ण छ?
कल्पना गर्नुहोस्, तपाईंले आफ्नो जीवनभरको कमाइ बुढानीलकण्ठको डाँडा वा इटहरीको गर्मीमा एउटा सपनाको घर बनाउन लगाउनुभयो, तर केही समयमै गर्मीमा अत्याधिक तातो, जाडोमा धेरै चिसो र सानो धक्का आउँदा पनि पर्खालमा चिरा परेको पाउनुभयो। नेपालमा हामी अक्सर सिमेन्ट र डन्डीको 'शक्ति' मा मात्र ध्यान दिन्छौं, तर घरको सबैभन्दा ठूलो हिस्सा ओगट्ने पर्खालको सामग्रीलाई खासै महत्त्व दिँदैनौं।
भूकम्पीय जोखिम भएको देशमा घरको तौल नै भूकम्पको बेला सबैभन्दा ठूलो शत्रु बन्न सक्छ। भारी पर्खालले घरको पिलर र बिममा बढी भार थप्छ। त्यसैले, नेपालको जलवायु र भूकम्प प्रतिरोधी पर्खालका सामग्रीहरूको छनोट गर्दा वैज्ञानिक दृष्टिकोण राख्न आवश्यक छ।
तौलको समस्या: रातो ईंटा कि हल्का विकल्पहरू?
काठमाडौंमा रातो ईंटाको प्रयोग बढी हुन्छ, तर यसको एउटा बेफाइदा छ। एउटा ईंटाको तौल करिब ३ देखि ३.५ केजी हुन्छ। हजारौं ईंटाहरू प्रयोग गर्दा घरको कुल तौल धेरै बढ्छ। भूकम्प आउँदा जति भारी घर भयो, त्यति नै बढी क्षति हुने सम्भावना रहन्छ।
आधुनिक नेपाली घरहरूको लागि हामी AAC ब्लक (Autoclaved Aerated Concrete) वा इन्टरलकिङ ईंटा (CSEB) सिफारिस गर्छौं। यसका कारणहरू हुन्:
- हल्का तौल: AAC ब्लक परम्परागत ईंटाको तुलनामा १/३ भाग मात्र गह्रौं हुन्छ। यसले घरको संरचनामा भार कम गर्छ।
- तापमान नियन्त्रण: यी ब्लकहरूले बाहिरको गर्मी वा चिसोलाई भित्र सिधै छिर्न दिँदैनन्, जसले गर्दा कोठाको वातावरण सन्तुलित रहन्छ।
- लागत बचत: एउटा AAC ब्लकको मूल्य बढी देखिए पनि, यसले ८-९ वटा ईंटाको काम गर्ने र मसला कम लाग्ने हुनाले समग्रमा खर्च कम पर्न जान्छ।
नेपालको भूगोल अनुसार सामग्रीको छनोट
भैंसेपाटीको बंगलाको लागि उपयुक्त हुने सामग्री वीरगंजको घरको लागि उपयुक्त नहुन सक्छ।
तराई क्षेत्र (गर्मी र ओसिलो)
नेपालगञ्ज वा चितवन जस्ता ठाउँमा Hollow Concrete Blocks को प्रयोग राम्रो हुन्छ। यी ब्लकभित्र हुने खाली ठाउँले बाहिरको तातो हावालाई भित्र छिर्नबाट रोक्छ, जसले गर्दा घर सितल रहन्छ।
पहाडी क्षेत्र (ठिक्कको जाडो)
काठमाडौं वा काभ्रे जस्ता ठाउँमा ओस (Dampness) को समस्या धेरै हुन्छ। मेसिनले थिचिएका इन्टरलकिङ ईंटाहरूले पानीलाई भित्र छिर्नबाट रोक्न मद्दत गर्छन्। साथै, यी ईंटा प्रयोग गर्दा बाहिर प्लास्टर नगरे पनि घर आकर्षक देखिन्छ।
निर्माण स्थलमा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू
राम्रो सामग्री भएर मात्र पुग्दैन, काम गर्ने तरिका पनि सही हुनुपर्छ। नेपालमा धेरैजसो ठेकेदारहरूले ईंटालाई पानीमा नभिजाई सिधै पर्खाल लगाउँछन्। यसो गर्दा ईंटाले मसलाको पानी सोसिदिन्छ र पर्खाल कमजोर भई पछि चिरा पर्छ।
- क्युरीङ (Curing): पर्खाल लगाएपछि कम्तिमा ७ देखि १० दिनसम्म पानीले भिजाउनु अनिवार्य छ।
- DPC लेयर: भुइँको ओस पर्खालमा नचढोस् भन्नका लागि प्लिन्थ लेभलमा राम्रो DPC हाल्नुपर्छ।
- सेस्मिक ब्याण्ड: पर्खाललाई भूकम्पको समयमा लड्नबाट जोगाउन बिच-बिचमा कङ्क्रिटको सानो 'ब्याण्ड' हाल्नुपर्छ।
वास्तुवेद डिजाइनमा हामी विश्वास गर्छौं कि सही सामग्रीको छनोटले मात्र घरलाई सुरक्षित र बस्न योग्य बनाउँछ। हामी प्राचीन वास्तु शास्त्र र आधुनिक इन्जिनियरिङको मिश्रणबाट तपाईंको सपनाको घर निर्माणमा सहयोग गर्छौं। थप जानकारी वा परामर्शको लागि वास्तुवेद डिजाइनलाई सम्झनुहोस्।