नेपालमा निर्माण सामग्रीको छनोट र कार्यस्थल दक्षता
काठमाडौं, पोखरा वा बुटवल जस्ता सहरहरूमा घर बनाउनु महँगो बन्दै गएको छ। धेरैजसो घरधनीहरूले फिनिसिङको सामानमा मात्र मोलमोलाई गर्छन्, तर वास्तविक बचत स्ट्रक्चरल डिजाइन र सामग्रीको सही व्यवस्थापनमा लुकेको हुन्छ। वास्तुवेद डिजाइनको अनुभवमा, इन्जिनियरिङ मिलाइएको घर सुरक्षित मात्र होइन, किफायती पनि हुन्छ।
१. ढलानको मोटाई: भ्रम र वास्तविकता
नेपालमा धेरैजसो मानिसहरू ढलान जति बाक्लो भयो त्यति बलियो हुन्छ भन्ने सोच्छन्। कतिपय ठेकेदारले ६ वा ७ इन्चको ढलान गर्न सल्लाह दिन्छन्। तर सामान्य आवासीय घरका लागि ५ इन्च (१२५ मिमि) को ढलान पर्याप्त हुन्छ, यदि डण्डीको साइज इन्जिनियरले हिसाब गरे अनुसार राखिएको छ भने।
१,००० वर्ग फिटको ढलानमा मात्र १ इन्च मोटाई घटाउँदा झण्डै ८० देखि १०० बोरा सिमेन्ट र ठूलो परिमाणमा बालुवा-गिट्टी बचत हुन्छ। हालको बजार मूल्य अनुसार यसबाट प्रति तला ७० हजार रुपैयाँभन्दा बढी बचत गर्न सकिन्छ।
२. सिमेन्टको सही छनोट: OPC कि PPC?
धेरैले सबै काममा OPC सिमेन्ट नै प्रयोग गर्छन्। तर जोडाइ (Brickwork) र प्लास्टरका लागि PPC सिमेन्ट उत्तम र सस्तो हुन्छ। प्रति बोरा १०० देखि १५० रुपैयाँसम्म सस्तो पर्ने PPC प्रयोग गर्दा घरको कुल लागतमा लाखौंको फरक पर्छ। पिलर र ढलानमा मात्र OPC प्रयोग गर्नु बुद्धिमानी हुन्छ।
३. साइट व्यवस्थापन र सामग्रीको बचत
निर्माण स्थलमा सामग्री खेर जानु भनेको पैसा खेर जानु हो। बालुवा र गिट्टीलाई सिधै माटोमा खन्याउनुको सट्टा त्रिपाल वा पक्का सतहमा राख्दा ५-१० प्रतिशत खेर जानबाट बचाउन सकिन्छ।
- डण्डी व्यवस्थापन: डण्डी काट्नु अघि 'बार बेन्डिङ सेड्युल' (BBS) बनाउन लगाउनुहोस्। यसले डण्डीका टुक्राहरू खेर जान दिँदैन।
- क्युरिङ (पानी हाल्ने): ढलानमा 'पोखरी' बनाएर र पिलरमा जुटको बोरा बेरेर पानी हाल्दा सिमेन्टले पूर्ण शक्ति प्राप्त गर्छ, जसले पछि आउने चिरो पर्ने वा ओस आउने समस्या हटाउँछ।