काठमाडौँको वास्तुकलामा 'कर्नर प्लट' को चुनौती
तपाईंले भर्खरै भैंसेपाटी वा बुढानीलकण्ठ जस्तो प्राइम क्षेत्रमा ४ आना जग्गा किन्नुभयो। जग्गा महँगो छ, आकार अलि मिलेको छैन, र ठाउँको अधिकतम उपयोग गर्न आर्किटेक्टले दक्षिण-पश्चिममा मुख्य ढोका राख्न सुझाव दिन्छन्। यस्तो बेला मनमा एक प्रकारको हिचकिचाहट हुनु स्वाभाविक हो। वास्तु शास्त्र अनुसार दक्षिण-पश्चिम (नैऋत्य कोण) स्थायित्वको क्षेत्र मानिन्छ, तर ढोका वा पानीको ट्याङ्कीका लागि यो सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण स्थान हो।
काठमाडौँका साँघुरा गल्लीहरू वा बुटवल र इटहरीका नयाँ बस्तीहरूमा सधैं उत्तर-पूर्वी मोहडा भएको जग्गा पाउन सम्भव हुँदैन। बाटोको पहुँच र नगरपालिकाको मापदण्डका कारण धेरैजसो नेपाली घरधनीहरूले वास्तुमा सम्झौता गर्नुपर्ने हुन्छ। तर, वास्तु भनेको भित्ता भत्काउने कुरा मात्र होइन; यो त उर्जाहरूलाई सन्तुलनमा राख्ने विज्ञान हो। यदि तपाईंको भान्सा गलत दिशामा छ वा मुख्य ढोकाले 'भारी' महसुस गराउँछ भने, हाम्रा स्थानीय निर्माण पद्धति अनुसार नै त्यसलाई सुधार्ने उपायहरू छन्।
दक्षिण-पश्चिम प्रवेशद्वार: दोष र निवारण
दक्षिण-पश्चिम दिशा पृथ्वी तत्वद्वारा शासित हुन्छ। जब यो क्षेत्रमा ठूलो प्रवेशद्वार बनाइन्छ, यसले उर्जा चुहावट (energy leakage) गराउने विश्वास गरिन्छ, जसले आर्थिक अस्थिरता वा घरको मुलीलाई स्वास्थ्य समस्या दिन सक्छ।
यदि तपाईंको घर बनिसकेको छ र ढोका दक्षिण-पश्चिममा छ भने, यी उपायहरू अपनाउन सक्नुहुन्छ:
- शिशा (Lead) को प्रयोग: ढोकाको संघार मुनि 'लिड मेटल' को स्ट्रिप वा तीनवटा लिड पिरामिड राख्नुहोस्। यसले उर्जाको चुहावट रोक्न मद्दत गर्छ।
- रङको छनोट: दक्षिण-पश्चिमको ढोकामा नीलो वा कालो रङ नलगाउनुहोस्। यसको सट्टा पहेलो, क्रिम वा माटोको रङ (earthy tones) प्रयोग गर्नुहोस्।
- सुरक्षाको प्रतीक: ढोकाको बाहिरपट्टि पञ्चमुखी हनुमानको तस्बिर वा वास्तु कवच राख्नाले नकारात्मक उर्जालाई रोक्न सकिन्छ।
भान्साको वास्तु: आगो र पानीको सन्तुलन
नेपाली संस्कृतिमा भान्सा घरको मुटु हो जहाँ चुल्होलाई पुजिन्छ। वास्तु अनुसार भान्साका लागि सबैभन्दा उत्तम दिशा दक्षिण-पूर्वी (आग्नेय कोण) हो। तर सानेपा वा सीतापाइलाका आधुनिक अपार्टमेन्टहरूमा प्रायः भान्सा उत्तर-पूर्वमा हुने गर्दछ।
उत्तर-पूर्वमा भान्सा हुनु ठूलो वास्तु दोष मानिन्छ किनभने यो जल तत्वको क्षेत्रमा अग्नि तत्वको प्रवेश हो। यसलाई सुधार्न:
- ढुङ्गाको प्रयोग: यदि चुल्हो उत्तर-पूर्वमा छ भने, ग्यास चुल्हो मुनि पहेलो मार्वल वा 'जैसलमेर स्टोन' राख्नुहोस्। यसले आगो र जमिनको बीचमा बफरको काम गर्छ।
- कलर थेरापी: भान्साको भित्तामा हल्का पहेलो वा अफ-वाइट रङ लगाउनुहोस्। यहाँ गाढा रातो वा नीलो टायल प्रयोग नगर्नुहोस्।
- तामाको पिरामिड: भान्साको दक्षिण-पूर्वी भित्तामा एउटा सानो तामाको पिरामिड झुण्ड्याउनुहोस् जसले प्रतीकात्मक रूपमा अग्नि तत्वको प्रतिनिधित्व गर्छ।
शयनकक्ष (Bedroom) को वास्तु: राम्रो निद्राका लागि
मास्टर बेडरुम सधैं दक्षिण-पश्चिममा हुनुपर्छ ताकि घरको मुलीको नेतृत्वदायी भूमिका बलियो होस्। यदि बेडरुम उत्तर-पश्चिम (वायु कोण) मा छ भने, मन चञ्चल हुने वा अनावश्यक यात्रा भइरहने हुन सक्छ।
- सिरानीको दिशा: सुत्दा सधैं टाउको दक्षिण वा पूर्वतर्फ फर्काउनुहोस्। उत्तरतर्फ टाउको गरेर कहिल्यै नसुत्नुहोस्।
- ऐनाको स्थान: सुत्ने ओछ्यान ऐनामा देखिनु हुँदैन। यदि दराजको ऐना ओछ्यान तर्फ फर्किएको छ भने राती सुत्ने बेला त्यसलाई पातलो कपडाले छोप्नुहोस्।
- फर्निचर: फलामको खाट भन्दा सिसौ वा साल जस्तो काठको खाट प्रयोग गर्नु स्वास्थ्य र वास्तु दुवैका लागि राम्रो हुन्छ।
घरधनीहरूका लागि मुख्य सुझाव
वास्तु शास्त्र भनेको डर होइन, यो त ठाउँको व्यवस्थापन गर्ने विज्ञान हो। पोखरामा नयाँ भिल्ला बनाउँदा होस् वा ललितपुरमा पुरानो फ्ल्याट मर्मत गर्दा, मुख्य उद्देश्य भनेको बस्ने ठाउँलाई सकारात्मक बनाउनु हो।
वास्तुवेद डिजाइन्समा हामी आधुनिक नेपाली आर्किटेक्चर र वास्तु शास्त्रको उत्कृष्ट फ्युजन गर्दछौं। यदि तपाईं आफ्नो घरको वास्तुलाई लिएर चिन्तित हुनुहुन्छ भने, हामीलाई सम्पर्क गर्नुहोस्।
