पिलर भन्दा माथि: निर्माण सामग्रीको छनोट किन महत्त्वपूर्ण छ?
तपाईंले काठमाडौंको आसपास वा भरतपुरको छेउछाउमा जग्गा किन्नुभयो होला। २.५ तलाको सुन्दर घर बनाउने सपना देख्नुभएको छ र इन्जिनियरले १६ एमएम र २० एमएमका डन्डीहरू भएको स्ट्रक्चरल ड्रइङ पनि दिनुभएको होला। तर वास्तविकता यो हो: घरको सुरक्षा डन्डीको मोटाईमा मात्र निर्भर हुँदैन, र यसको आरामदायीपन रङको ब्रान्डमा मात्र सीमित हुँदैन। नेपालको भौगोलिक बनावटमा हामीसँग दुईवटा ठूला चुनौती छन्—भूकम्पीय जोखिम र ठन्डीदेखि ४० डिग्रीको गर्मीसम्म हुने जलवायु परिवर्तन।
नेपालको जलवायु र भूकम्पीय क्षेत्रका लागि उपयुक्त निर्माण सामग्री छनोट गर्नु नक्सा पास गरेपछिको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण निर्णय हो। यदि तपाईंले सस्तो मूल्यको आधारमा मात्र सामग्री रोज्नुभयो भने, तपाईंको घर जेठको गर्मीमा ओभन जस्तो तातो र सामान्य धक्कामा पनि चर्कने हुन सक्छ। आउनुहोस्, बलियो र आरामदायी घरका लागि सामग्री कसरी छनौट गर्ने भन्ने बारे चर्चा गरौं।
इँटाको विकल्प: रातो इँटा कि एएसी (AAC) ब्लक?
काठमाडौं उपत्यकामा रातो इँटाको प्रयोग पुरानो परम्परा हो। तर भूकम्प प्रतिरोधी घर बनाउँदा, घरको तौल जति कम भयो, त्यति नै सुरक्षित मानिन्छ। त्यसैले आजकल धेरै नेपालीहरू एएसी (AAC) ब्लक तर्फ आकर्षित भइरहेका छन्।
- तौलमा हल्का: एएसी ब्लक परम्परागत रातो इँटा भन्दा झण्डै ३ गुणा हल्का हुन्छ। यसले पिलर र बिममा पर्ने भार कम गर्छ।
- तापक्रम नियन्त्रण: नेपालगन्ज वा चितवन जस्ता ठाउँमा रातो इँटाले दिनभरि घाम सोसेर रातभरि कोठा तताउँछ। एएसी ब्लकले बाहिरको तापक्रम भित्र छिर्न दिँदैन।
- लागत: एउटा ब्लकको मूल्य रातो इँटा भन्दा बढी देखिए पनि (करीब रु ४००-४५० प्रति ब्लक), सिमेन्ट, बालुवा र ज्याला खर्चमा धेरै बचत हुन्छ।
यदि तपाईंलाई रातो इँटा नै मनपर्छ भने 'मेसिन मेड' इँटा प्रयोग गर्नुहोस्, जसको शक्ति बढी र पानी सोस्ने क्षमता कम हुन्छ।
सिमेन्टको सही छनोट: ओपीसी (OPC) कि पीपीसी (PPC)?
घर बनाउँदा कुन सिमेन्ट कहाँ प्रयोग गर्ने भन्ने कुरा बुझ्नु जरुरी छ।
- पिलर र बिमका लागि: सधैं ४३-ग्रेड वा ५३-ग्रेडको OPC सिमेन्ट प्रयोग गर्नुहोस्। यो चाँडो सुक्छ र संरचनालाई बलियो बनाउँछ।
- प्लास्टर र गारोका लागि: PPC सिमेन्ट प्रयोग गर्नुहोस्। यो बिस्तारै सुक्ने हुनाले प्लास्टर चर्कने सम्भावना कम हुन्छ र ओसबाट पनि बचाउँछ।
इन्सुलेशन र झ्याल ढोका
नेपालका धेरै घरहरू गर्मीमा अति तातो र जाडोमा अति चिसो हुन्छन्। यसबाट बच्न 'डबल ग्लेज्ड' (Double Glazed) झ्यालहरू र युपिभीसी (uPVC) फ्रेम प्रयोग गर्नु राम्रो हुन्छ। यसले बाहिरको आवाज र तापक्रम दुवैलाई नियन्त्रण गर्छ। घरको छतमा 'XPS' इन्सुलेशन प्रयोग गर्दा माथिल्लो तलाको गर्मी ३०-४० प्रतिशतले कम गर्न सकिन्छ।
डन्डीको गुणस्तर (TMT Rebar)
भूकम्पीय जोखिम भएकोले नेपालमा प्रयोग हुने डन्डी लचकदार (Ductile) हुनुपर्छ। सधैं 'D' ग्रेड भएको (जस्तै Fe 500D) डन्डी रोज्नुहोस्। 'D' को अर्थ डक्टिलिटी हो, जसले भूकम्पको बेला डन्डीलाई नभाँचिई लचक हुन मद्दत गर्छ।
साइटमा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू
- पानीको शुद्धता: ढलान गर्दा धमिलो वा नुनिलो पानी प्रयोग नगर्नुहोस्। तराई क्षेत्रमा ट्युबेलको पानीमा आइरन धेरै हुन्छ, जसले डन्डीमा खिया लगाउन सक्छ।
- क्युरीङ (Curing): ढलान गरेपछि कम्तिमा ७ देखि १४ दिनसम्म पानीले भिजाउनु पर्छ। क्युरीङ नगरे सिमेन्टले आफ्नो पूर्ण शक्ति प्राप्त गर्न सक्दैन।
निष्कर्ष
घर बनाउनु भनेको जीवनभरको लगानी हो। एएसी ब्लक, सही ग्रेडको सिमेन्ट र गुणस्तरीय डन्डीको प्रयोगले तपाईंको घरलाई सुरक्षित र बस्न योग्य बनाउँछ। सस्तो भन्दा पनि गुणस्तरलाई प्राथमिकता दिनुहोस्।
के तपाईं आफ्नो सपनाको घर बनाउने तयारीमा हुनुहुन्छ र कुन सामग्री प्रयोग गर्ने भन्नेमा अन्यौलमा हुनुहुन्छ? वास्तुवेद डिजाइन (Vastuveda Designs) मा हामी आधुनिक इन्जिनियरिङ र वास्तु शास्त्रको संगमबाट सुरक्षित र सुखद घरको डिजाइन गर्छौं। थप जानकारीका लागि हामीलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ।