घर निर्माण बजेटमा लुकेका अनावश्यक खर्चहरू
तपाईंले घरको नक्सा पास गर्नुभयो, इन्जिनियरिङ ड्रइङ हातमा छ र अब निर्माण सुरु गर्ने तरखरमा हुनुहुन्छ। तर जब काठमाडौँ वा बुटवलका ठेकेदारहरूसँग कुरा गर्न थाल्नुहुन्छ, खर्चको अनुमान सोचेभन्दा धेरै माथि जान्छ। नेपालमा धेरैजसो घरधनीहरू पहिलो तला ढलान नगर्दै आफ्नो बजेटभन्दा २०% माथि पुगिसकेका हुन्छन्। यो समस्या सिमेन्ट वा डण्डीको महँगीले मात्र नभई साइटमा हुने साना गल्ती र सामग्रीको गलत छनोटले गर्दा हुन्छ।
नेपालको हावापानी सुहाउँदो घर बनाउन नक्सा मात्र भएर पुग्दैन, निर्माण सामग्री र कामदारको सही व्यवस्थापन पनि उत्तिकै जरुरी छ। विशेषगरी पर्खालको छनोट, ढलानको मोटाइ र फिनिसिङको समयलाई ध्यान दिनुभयो भने, घरको मजबुतीमा कुनै असर नपारी लाखौँ रुपैयाँ बचत गर्न सकिन्छ।
१. ९ इन्चको पर्खालको भ्रमबाट मुक्त हुनुहोस्
हाम्रो समाजमा सबै बाहिरी पर्खाल ९ इन्चको हुनैपर्छ भन्ने मान्यता छ। तर आरसीसी फ्रेम स्ट्रक्चर (पिलर सिस्टम) मा पर्खालले घरको भार बोक्दैन, यसले केवल कोठा छुट्याउने काम गर्छ।
- ४ इन्चको पर्खाल प्रयोग गर्नुहोस्: घरभित्रका कोठाहरू छुट्याउन सधैँ ४ इन्चको पर्खाल लगाउनुहोस्। यसले इँटा र मसलाको खर्च झन्डै ५०% ले घटाउँछ।
- एएसी ब्लक (AAC Blocks) को प्रयोग: काठमाडौँ वा पोखरा जस्ता सहरमा इँटाको सट्टा एएसी ब्लक प्रयोग गर्नु फाइदाजनक हुन्छ। यो हलुका हुन्छ, जसले पिलरमा कम भार दिन्छ र प्लास्टर गर्दा सिमेन्ट पनि कम खपत हुन्छ।
- मेसिन मेड इँटाको फाइदा: स्थानीय 'नम्बर १' भनिएका इँटा सस्तो देखिए पनि तिनको आकार नमिलेको हुनाले प्लास्टर गर्दा धेरै मसला खर्च हुन्छ। मेसिनले बनाएका इँटा प्रयोग गर्दा प्लास्टर पातलो गरे पुग्छ, जसले अन्ततः पैसा बचाउँछ।
२. ढलानको मोटाइ र फर्मा (Shuttering)
नेपालमा धेरैले 'धेरै बाक्लो ढलान भए बलियो हुन्छ' भन्ने सोचेर ६ इन्च वा सोभन्दा बढी ढलान गर्छन्। तर सामान्य आवासीय घरका लागि ५ इन्च (१२५ एमएम) को ढलान प्राविधिक रूपमा पर्याप्त हुन्छ।
तपाईंको १००० स्क्वायर फिटको छतमा मात्र १ इन्च मोटाइ घटाउँदा झन्डै ८३ क्युबिक फिट कंक्रिट बचत हुन्छ। अहिलेको सिमेन्ट र गिट्टीको भाउ अनुसार एक तलामा मात्र ४०-५० हजार रुपैयाँ बचत हुन सक्छ। त्यस्तै, काठको फलेकको सट्टा 'प्लाइवुड' प्रयोग गरेर ढलान (Shuttering) गर्नुहोस्। यसले छतको तल्लो भाग एकदम चिल्लो निकाल्छ, जसले गर्दा महँगो पुट्टी वा बाक्लो प्लास्टर गरिरहनु पर्दैन।
३. फिनिसिङमा बुद्धिमानी अपनाउनुहोस्
घरको कुल बजेटको झन्डै ४०% हिस्सा फिनिसिङमा खर्च हुन्छ। नेपालमा धेरैले गर्ने गल्ती भनेको घरको गारो सकिनेबित्तिकै महँगो बाहिरी पेन्ट लगाउनु हो। हाम्रोतिरको चर्को घाम र मनसुनका कारण हतारमा गरिएको पेन्ट चाँडै उप्किन सक्छ।
- बाहिरी रङमा हतार नगर्नुहोस्: सम्भव छ भने भित्रको काम सकेर घर सर्नुहोस्, तर बाहिरी रङ लगाउन एक वर्ष पर्खनुहोस्। यसले घरलाई 'सेटल' हुन समय दिन्छ र यदि कतै साना चिरा (Hairline cracks) आएमा त्यसलाई उपचार गरेर मात्र अन्तिम रङ लगाउन सकिन्छ।
- स्वदेशी ढुङ्गाको प्रयोग: भारतीय मार्बल वा महँगो टायलको सट्टा गोदावरी मार्बल वा स्थानीय ढुङ्गा (Slate) को प्रयोग गर्नुहोस्। यी सामग्री नेपाली जलवायुका लागि उपयुक्त र सस्ता पनि हुन्छन्।
- एकै ठाउँबाट सामान खरिद: टायल र बाथरुमका सामानहरू छुट्टाछुट्टै पसलबाट किन्नुको सट्टा ठूला होलसेल पसलबाट एकमुष्ट किन्नुहोस्। यसो गर्दा १५ देखि २०% सम्म छुट पाउन सकिन्छ।
४. साइटमा हुने खेर जाने सामानको नियन्त्रण
डण्डी काट्दा सही योजना नहुँदा धेरै टुक्राहरू खेर जान्छन्। इन्जिनियरलाई 'बार बेन्डिङ सेड्युल' (BBS) बनाउन लगाउनुहोस्। यसले डण्डीको खेर जाने दरलाई न्यूनतम बनाउँछ। त्यस्तै, बालुवा र गिट्टीलाई सिधै माटोमा खन्याउनुको सट्टा प्लास्टिक ओछ्याएर राख्नुहोस्, ताकि अन्तिमको १०% सामान माटोमा मिसिएर खेर नजाओस्।
प्राविधिक रेखदेखको महत्त्व
धेरैलाई लाग्छ इन्जिनियर वा आर्किटेक्टलाई पैसा दिनु थप खर्च हो। तर वास्तविकतामा, एक अनुभवी प्राविधिकले तपाईंको निर्माणमा हुने १० देखि १५ प्रतिशत अनावश्यक खर्च जोगाइदिन्छन्। ठेकेदारले आफ्नो सजिलोका लागि धेरै सिमेन्ट हाल्न भन्न सक्छन्, तर सही मात्रामा मात्र सामग्री प्रयोग गर्नु नै वास्तविक बचत हो।
मुख्य सुझाव
घर बनाउँदा सस्तो सामग्री किनेर पैसा जोगिँदैन, बरु सामग्रीको सही प्रयोग र खेर जाने दर घटाएर पैसा जोगिन्छ। संरचना बलियो बनाउनुहोस् तर सजावटमा सुरुमै धेरै खर्च नगर्नुहोस्।
वास्तुवेद डिजाइनमा हामी परम्परागत वास्तु र आधुनिक किफायती इन्जिनियरिङको फ्युजनमा विश्वास गर्छौं। यदि तपाईं पनि आफ्नो बजेट र संस्कार दुवैलाई सम्मान गर्ने घर बनाउन चाहनुहुन्छ भने हामीलाई सम्झनुहोस्।
