नेपाली जलवायुमा 'स्ट्याण्डर्ड' सामग्रीको वास्तविक लागत
कल्पना गर्नुहोस्, तपाईंले भक्तपुर वा पोखरामा ८० लाख खर्चेर आफ्नो सपनाको घर बनाउनुभयो, तर दुईवटा हिउँद नबित्दै भित्ताहरू ओसिलो हुन थाले र गर्मीमा माथिल्लो तला भट्टी जस्तै तात्न थाल्यो। नेपालमा धेरैजसो घरधनीहरू टायलको चमक वा पेन्टको ब्रान्डमा मात्र ध्यान दिन्छन्, तर घरको मजबूती र आरामदायी वातावरण निर्माण सामग्री छनौट गर्दा नै तय भइसकेको हुन्छ।
नेपालमा हामीले केवल सुन्दरताका लागि मात्र होइन, उच्च भूकम्पीय जोखिम र तराईको गर्मीदेखि काठमाडौंको चिसोलाई थेग्न सक्ने गरी घर बनाउनुपर्छ। नेपालको जलवायु र भूकम्पीय क्षेत्र सुहाउँदो सामग्री छनौट गर्दा पसलमा जे उपलब्ध छ त्यही मात्र नभई प्राविधिक पक्षहरू बुझ्न आवश्यक छ।
डन्डी (Steel) को छनौट: शक्ति भन्दा लचकता महत्वपूर्ण
भूकम्प आउँदा घर 'कडा' हुनुभन्दा 'लचकदार' (Ductile) हुनु राम्रो मानिन्छ। नेपालमा हामी प्राय: TMT डन्डी प्रयोग गर्छौं, तर सबै TMT उस्तै हुँदैनन्। हाम्रो जस्तो भूकम्पीय क्षेत्रका लागि Fe 500D ग्रेडको डन्डी सर्वोत्तम हुन्छ, जहाँ 'D' ले 'Ductility' वा लचकतालाई जनाउँछ।
- किन जरुरी छ? लचकदार डन्डीले भूकम्पको धक्कालाई सोस्न सक्छ र नभाँचिकन लच्किन्छ।
- टिप: डन्डी किन्दा 'NS' वा 'ISI' चिनो लागेको र ग्रेड प्रष्ट भएको मात्र किन्नुहोस्।
- साइट चेक: डन्डी मोडिएको ठाउँमा चिरा परेको छ कि छैन हेर्नुहोस्। यदि चिरा परेको छ भने त्यो डन्डीमा कार्बनको मात्रा बढी छ र भूकम्पका लागि खतरनाक हुन सक्छ।
इँटाको विकल्प: रातो इँटा मात्र पर्याप्त छैन
काठमाडौंका परम्परागत रातो इँटा हेर्दा राम्रा भए पनि यिनीहरू गह्रौँ हुन्छन् र तापक्रम सन्तुलनमा राख्न सक्दैनन्। घर जति गह्रौँ भयो, भूकम्पको बेला त्यति नै बढी जोखिम हुन्छ।
पार्टिसन पर्खालका लागि AAC (Autoclaved Aerated Concrete) Blocks प्रयोग गर्ने बारे सोच्नुहोस्। यी इँटा भन्दा झण्डै तीन गुणा हल्का हुन्छन्। यसले गर्दा पिलर र बिममा कम भार पर्छ र डन्डीको खर्च पनि बचत हुन सक्छ। भरतपुर वा इटहरी जस्ता गर्मी ठाउँमा AAC ब्लकले घरलाई शीतल राख्न पनि मद्दत गर्छ।
कन्क्रिट र सिमेन्ट: धेरै पानीको प्रयोगबाट बच्नुहोस्
कन्क्रिटको शक्ति 'पानी र सिमेन्ट'को अनुपातमा भर पर्छ। धेरैजसो ठाउँमा कामदारले कन्क्रिट खन्याउन सजिलो होस् भनेर धेरै पानी हाल्छन्। यो घरको मजबूतीको लागि घातक हुन्छ। धेरै पानी हाल्दा कन्क्रिट भित्र मसिना प्वालहरू बन्छन् जसले पिलरलाई कमजोर बनाउँछ।
- कन्क्रिटको गुणस्तर: रोडा कोणाकार (Angular) र सफा हुनुपर्छ।
- क्युरीङ (Curing): घर ढलान गरिसकेपछि कम्तिमा ७ देखि १४ दिनसम्म पानीले भिजाएर राख्नुपर्छ, नत्र कन्क्रिटले आफ्नो वास्तविक शक्ति प्राप्त गर्न सक्दैन।
वास्तुवेदको सुझाव
घर बनाउनु जीवनभरको ठूलो लगानी हो। भित्री सजावट पछि परिवर्तन गर्न सकिन्छ, तर घरको जग र संरचना परिवर्तन गर्न सकिँदैन। त्यसैले भूकम्पीय सुरक्षाका लागि उपयुक्त डन्डी र घरलाई शीतल राख्ने आधुनिक निर्माण सामग्रीमा लगानी गर्नुहोस्। वास्तुवेद डिजाइनमा हामी तपाईंको घरलाई वास्तु अनुसार मात्र नभई इन्जिनियरिङका हिसाबले पनि सुरक्षित बनाउन मद्दत गर्छौं। यदि तपाईं सुरक्षित र आधुनिक घर बनाउने सोचमा हुनुहुन्छ भने परामर्शको लागि हामीलाई सम्झनुहोस्।
