सहरी नेपाली घरहरूको समस्या र वास्तु
तपाईं सायद कोटेश्वरको फ्ल्याट वा इटहरीको नयाँ घरमा सर्नुभयो होला। बाहिरबाट हेर्दा सबै ठीक देखिन्छ, तर केही महिनापछि घरको वातावरण भारी लाग्न थाल्छ। सायद परिवारका सदस्यहरू ससाना कुरामा झगडा गर्छन् वा राम्रो कमाइ हुँदाहुँदै पनि बचत हुँदैन। धेरै नेपालीहरूलाई लाग्छ कि भान्सा वा शौचालय गलत ठाउँमा भएमा घरै भत्काउनुपर्छ, जुन आर्थिक रूपमा सम्भव हुँदैन।
वास्तु शास्त्र भनेको घर भत्काउने विज्ञान होइन। काठमाडौँ जस्ता सहरमा जहाँ ३-४ आनामा घर बन्छन्, त्यहाँ संरचना फेर्न गाह्रो हुन्छ। खुसीको कुरा के छ भने, घरमा उपलब्ध वस्तुहरू प्रयोग गरेर 'भवन शुद्धि' गर्न सकिन्छ, जसका लागि पैसा खर्च हुँदैन।
भान्सामा आगो र पानीको द्वन्द्व
धेरै आधुनिक नेपाली भान्सामा ठाउँको अभावले गर्दा सिङ्क (पानी) र चुलो (आगो) एकै ठाउँमा वा नजिकै हुन्छन्। वास्तु अनुसार यो एक ठूलो दोष हो जसले स्वास्थ्य समस्या र कलह निम्त्याउँछ। यसलाई सुधार्न सिङ्क सार्नु पर्दैन।
चुलो र सिङ्कको बीचमा एउटा सानो काठको टुक्रा वा काठकै 'कटिङ बोर्ड' ठाडो पारेर राख्नुहोस्। काठले आगो र पानी बीचको द्वन्द्वलाई शान्त पार्ने काम गर्छ। साथै, आफ्नो भान्साको दक्षिण-पूर्वी कुनामा बेसार राख्ने गर्नुहोस्, यसले सकारात्मक ऊर्जा बढाउँछ।
गलत ठाउँको शौचालयको समाधान
नेपाली घरहरूमा प्रायः उत्तर-पूर्व (ईशान कोण) वा दक्षिण-पश्चिममा शौचालय बनेका हुन्छन्। यसले आर्थिक उन्नति रोक्ने वा परिवारमा अस्थिरता ल्याउन सक्छ। यसलाई नि:शुल्क रूपमा कम गर्न नुनको प्रयोग गर्नुहोस्।
- नुनको प्रयोग: एउटा सानो सिसाको कचौरामा ढिक्के नुन (बजारमा २०-३० रुपैयाँमा पाइने) राखेर शौचालयको कुनामा राख्नुहोस्।
- नुनले नकारात्मक ऊर्जा सोस्ने काम गर्छ।
- हरेक शनिबार यो नुन फेर्ने गर्नुहोस्।
- शौचालयको ढोका सधैं बन्द राख्नुहोस् ताकि नकारात्मक ऊर्जा बाहिर नआओस्।
मूल ढोकाको महत्व
तपाईंको घरको मूल ढोका ऊर्जा भित्रिने मुख्य मार्ग हो। काठमाडौँ वा ललितपुरका साँघुरा गल्लीमा रहेका घरका ढोकाहरू प्रायः अँध्यारा वा जुत्ता-चप्पलले भरिएका हुन्छन्। यसले 'प्राण शक्ति' रोक्छ।
दिउँसोको समयमा मूल ढोकामा कुनै खम्बा वा ठूलो रुखको छायाँ सिधै नपर्ने गरी व्यवस्था मिलाउनुहोस्। ढोकाको अगाडि जुत्ताको र्याक नराखी छेउमा सार्नुहोस्। एउटा कचौरामा पानी र केही ताजा सयपत्री फूल राखेर ढोका नजिकै राख्नाले घरमा सकारात्मक ऊर्जालाई स्वागत गर्छ।
ब्रह्मस्थान (घरको केन्द्र) को सन्तुलन
पुरानो नेवारी वास्तुकलामा घरको बीचमा चोक हुन्थ्यो, जसले घरलाई सास फेर्न दिन्थ्यो। अहिलेका साना प्लटका घरमा बीच भागमा डाइनिङ टेबल वा अँध्यारो गल्ली हुन्छ। वास्तु अनुसार घरको केन्द्र खाली र उज्यालो हुनुपर्छ।
यदि घरको बीचमा भारी सामान छ भने त्यसलाई केही इन्च मात्र भए पनि सार्नुहोस् ताकि केन्द्र बिन्दु खाली रहोस्। दिउँसो कोठाका ढोकाहरू खुला राखेर बीच भागसम्म उज्यालो पुग्ने व्यवस्था मिलाउनुहोस्। उज्यालोले वास्तु दोषहरू धेरै हदसम्म कम गर्छ।
भारी दक्षिण-पश्चिम र हलुका उत्तर-पूर्वी कुना
नेपाली घरका लागि एउटा सुनौलो नियम: दक्षिण-पश्चिम कुना भारी र उत्तर-पूर्वी कुना हलुका हुनुपर्छ। यदि घरमा असुरक्षित महसुस हुन्छ भने भारी दराज वा दराजहरू दक्षिण वा पश्चिमका भित्तातिर सार्नुहोस्। उत्तर वा पूर्वतिर रहेका पुराना काम नलाग्ने धातुका सामान वा फोहोर हटाउनुहोस्।
फर्निचरको यो सानो फेरबदलले तपाईंको घरलाई पृथ्वीको चुम्बकीय क्षेत्रसँग मिलाउँछ। यसका लागि पैसा लाग्दैन, तर यसले निद्रा र मानसिक शान्तिमा ठूलो सुधार ल्याउँछ।
निष्कर्ष
वास्तु भनेको सन्तुलन हो, पूर्णता होइन। महँगा क्रिस्टल वा घर भत्काउनु भन्दा पहिले सरसफाइ, नुनको प्रयोग र फर्निचरको सही व्यवस्थापनमा ध्यान दिनुहोस्। वास्तुवेद डिजाइनमा हामी विश्वास गर्छौं कि थोरै परिवर्तनले पनि घरमा ठूलो सुख ल्याउन सक्छ। यदि तपाईं नयाँ घर बनाउँदै हुनुहुन्छ वा थप सल्लाह चाहनुहुन्छ भने हामीलाई सम्झनुहोस्।