आधुनिक नेपाली घरमा भान्छा र मुख्य ढोकाको वास्तु दोष हटाउने उपायहरू

नेपाली सहरी घरहरूमा 'अग्निशाला' को समस्या

तपाईं सानेपाको नयाँ अपार्टमेन्ट वा पोखराको नयाँ घरमा सर्नुभएको होला। घर राम्रो छ, दृश्य लोभलाग्दो छ, तर केही कुरा मिलेको छैन जस्तो लाग्छ? सायद परिवारमा कोही न कोही बिरामी भइरहने वा कमाइ राम्रो भए पनि बचत नहुने समस्या हुन सक्छ। वास्तुवेद डिजाइनमा हाम्रो अनुभवले भन्छ कि यस्ता समस्याहरू प्रायः आधुनिक घरको नक्सा र प्राचीन दिशा विज्ञानबीचको असन्तुलनले गर्दा हुन्छन्।

वास्तु शास्त्र अन्धविश्वास होइन; यो पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु र आकाश गरी पाँच तत्वलाई सन्तुलनमा राख्ने वास्तुकला विज्ञान हो। काठमाडौं वा बुटवलका साना जग्गाहरूमा घर बनाउँदा हामी प्रायः 'अग्नि' कोणमा शौचालय बनाउँछौँ वा मुख्य ढोका गलत दिशामा राख्छौँ। आउनुहोस्, यी वास्तु दोषहरूलाई स्थानीय सामग्री प्रयोग गरेर कसरी सुधार्ने भन्नेबारे चर्चा गरौँ।

दक्षिण-पूर्वी भान्छा: जब अग्निको स्थान गलत हुन्छ

दक्षिण-पूर्व (आग्नेय कोण) भान्छाको लागि प्राकृतिक स्थान हो किनभने यो सूर्य र अग्निको क्षेत्र हो। तर, नेपालका पिलर सिस्टमका घरहरूमा ठाउँको अभावले भान्छा उत्तर-पूर्व (जल क्षेत्र) वा दक्षिण-पश्चिम (पृथ्वी क्षेत्र) मा पुग्ने गर्छ। यसले तत्वहरूबीच द्वन्द्व पैदा गर्छ।

यदि तपाईंको भान्छा उत्तर-पूर्वमा छ भने, तपाईंले अग्निलाई जलमा डुबाइरहनुभएको छ। यसले घरकी गृहिणीको स्वास्थ्यमा समस्या वा परिवारमा कलह निम्त्याउन सक्छ। कंक्रिटको स्ल्याब सार्न सम्भव नभए पनि यी उपाय अपनाउन सकिन्छ:

• रंगको प्रयोग: उत्तर वा उत्तर-पूर्वमा भान्छा छ भने रातो रङको प्रयोग नगर्नुहोस्। यसको सट्टा हल्का पहेलो वा कागती हरियो रङ प्रयोग गर्नुहोस् जसले तत्वहरूलाई सन्तुलनमा ल्याउँछ।
• अग्नि सुधार: भान्छाको दक्षिण-पूर्वी भित्तामा एउटा सानो 'अग्नि क्रिस्टल' वा तामाको सूर्य राख्नुहोस् जसले सांकेतिक रूपमा अग्नि तत्वलाई निम्तो दिन्छ।
• धारा र चुल्होको दूरी: धारा (पानी) र चुल्हो (आगो) बीच कम्तिमा ३ फिटको दूरी हुनुपर्छ। ठाउँ सानो छ भने बीचमा एउटा काठको बोर्ड वा सानो इन्डोर प्लान्ट राख्नुहोस्।

मुख्य प्रवेशद्वार: घरको मुख

मुख्य ढोकाबाट नै घरमा 'प्राण' उर्जा प्रवेश गर्छ। नेपाली घरहरूमा गरिने एउटा ठूलो गल्ती भनेको दक्षिण-पश्चिम (नैऋत्य) मा मुख्य ढोका राख्नु हो। यो क्षेत्र स्थिरताको लागि हो, खुल्ला ढोकाको लागि होइन। यस्तो ढोकाले अनावश्यक खर्च र अशान्ति निम्त्याउन सक्छ।

यदि तपाईंको मुख्य ढोका पहिले नै गलत दिशामा छ भने, तोडफोड गरिरहनु पर्दैन:

• लिड मेटल हेलिक्स: दक्षिण-पश्चिमको ढोकाको मुनि 'लिड' (सिसा धातु) को तार वा हेलिक्स राख्नाले नकारात्मक उर्जालाई रोक्न मद्दत गर्छ।
• संघारको महत्त्व: नेवारी वास्तुकलामा 'पलि' वा संघारको ठूलो महत्त्व छ। आफ्नो मुख्य ढोकामा काठ वा मार्बलको १-२ इन्च अग्लो संघार बनाउनुहोस् ताकि उर्जा सिधै बाहिर नजाओस्।
• प्रकाश: प्रवेशद्वार सधैं उज्यालो हुनुपर्छ। सेतो भन्दा न्यानो पहेलो (Warm Yellow) बत्तीको प्रयोग गर्नुहोस्।

सुत्ने कोठा: व्यस्त सहरमा शान्त निद्रा

काठमाडौं जस्तो व्यस्त सहरमा, सुत्ने कोठा शान्त हुनुपर्छ। धेरैले गर्ने गल्ती भनेको उत्तरतिर शिरानी गरेर सुत्नु हो। वैज्ञानिक रूपमा पनि पृथ्वीको चुम्बकीय उत्तर दिशा र हाम्रो शरीरको रक्तचापबीच द्वन्द्व हुन्छ, जसले गर्दा निद्रा नलाग्ने समस्या हुन्छ।

सुत्ने कोठाको वास्तु मिलाउन गाह्रो छैन:

• दक्षिण शिरानी: सधैं दक्षिण वा पूर्वतिर शिरानी गरेर सुत्नुहोस्। यसले शरीरलाई पृथ्वीको चुम्बकीय क्षेत्रसँग लयबद्ध गर्छ।
• ऐनाको स्थान: ओछ्यानको ठीक अगाडि ऐना नराख्नुहोस्। यदि दराजमा ऐना छ भने राती सुत्ने बेला त्यसलाई पर्दाले छोप्नुहोस्।
• गह्रौँ सामान: कोठाको दक्षिण-पश्चिम कुनामा दराज वा गह्रौँ सामानहरू राख्नुहोस्। यसले जीवनमा स्थिरता दिन्छ।

वास्तु शास्त्र एउटा लचिलो विज्ञान हो। नेपालमा यी साना सुधारहरू ५ देखि १५ हजार रुपैयाँको खर्चमा गर्न सकिन्छ। तपाईंको घरले तपाईंको प्रगतिलाई साथ दिनुपर्छ, बाधा होइन। यदि तपाईं नयाँ घर बनाउँदै हुनुहुन्छ वा पुरानो घरमा समस्या महसुस गरिरहनुभएको छ भने, वास्तुवेद डिजाइनसँग परामर्श लिन सक्नुहुन्छ।