काठमाडौंका ३ आना जग्गाको चुनौती
तपाईंले काठमाडौंको कोटेश्वर वा इमाडोल जस्तो क्षेत्रमा जग्गा त किन्नुभयो, तर त्यो जम्मा ३ आना मात्र छ। काठमाडौं उपत्यका विकास प्राधिकरणको नियम अनुसार ५ फिट सेट-ब्याक छोड्दा घर बनाउने ठाउँ निकै कम हुन्छ। यस्तो अवस्थामा कसरी एउटा सुन्दर र खुल्ला घर बनाउने त?
परम्परागत ढङ्गले कोठा-कोठा मात्र छुट्याएर बनाउँदा साना जग्गाका घरहरू अँध्यारा र साँघुरा हुन्छन्। वास्तुवेद डिजाइनमा हामी विश्वास गर्छौं कि सानो जग्गामा घर बनाउनु भनेको वस्तुहरू कोच्नु होइन, बल्कि सही आर्किटेक्चर र वास्तुको प्रयोग गरेर घरलाई ठूलो देखाउनु हो।
'अपसाइड-डाउन' लिभिङको अवधारणा
नेपाली घरहरूमा प्रायः भुइँ तलामा भान्सा र डाइनिङ हुन्छ। तर वरिपरि अग्ला घरहरू भएको ३ आनाको जग्गामा भुइँ तला सबैभन्दा अँध्यारो हुन्छ। त्यसैले, आफ्नो बैठक कोठा र भान्सालाई पहिलो वा दोस्रो तलामा सार्ने सोच्नुहोस्।
- प्राकृतिक प्रकाश: माथिल्लो तलामा घाम बढी लाग्छ, जसले बिजुलीको खपत घटाउँछ।
- हावाको ओहोरदोहोर: माथिल्लो तलामा भान्सा राख्दा क्रस-भेन्टिलेसन राम्रो हुन्छ, जुन काठमाडौंको मनसुनमा निकै जरुरी छ।
- गोपनीयता: सडकको होहल्ला र बाटो हिँड्ने मानिसहरूको नजरबाट तपाईं टाढा रहनुहुन्छ।
प्रकाशको लागि 'चोक' वा लाइट वेलको महत्त्व
सानो जग्गामा उज्यालो ल्याउने सबैभन्दा राम्रो उपाय भनेको घरको बीचमा सानो 'चोक' वा खाली ठाउँ (Light Well) छोड्नु हो। यसले आकाशको उज्यालोलाई घरको भित्री भागसम्म पुर्याउँछ।
यो चोकले घरभित्रको तातो हावा बाहिर फाल्न 'चिम्नी' को काम पनि गर्छ। यसलाई वास्तुको 'ब्रह्मस्थान' सिद्धान्तसँग जोडेर घरको केन्द्र भागलाई खाली र उज्यालो राख्न सकिन्छ।
बहुउपयोगी फर्निचर र ठाउँको बचत
जब घर बनाउने खर्च प्रति स्क्वायर फिट ३००० भन्दा बढी हुन्छ, तब हामीले ठाउँ खेर फाल्नु हुँदैन। साना घरहरूमा भित्री पर्खाल ९ इन्चको सट्टा ४ इन्चको मात्र लगाउँदा पनि धेरै ठाउँ बच्छ।
- भर्याङ मुनिको प्रयोग: भर्याङ मुनिको खाली ठाउँलाई दराज वा जुत्ता राख्ने ठाउँ बनाउन सकिन्छ।
- वाल दराज: दराजहरू भित्ताभित्रै सेट गर्दा कोठा खुल्ला देखिन्छ।
- बाथरुम: वाल-माउन्टेड कमोड र सानो भ्यानिटी प्रयोग गर्दा भुइँ खाली देखिन्छ र बाथरुम ठूलो महसुस हुन्छ।
कौसी खेती र तापक्रम नियन्त्रण
जग्गा सानो भएपछि कौसी नै तपाईंको बगैंचा हो। कौसीमा हल्का माटो (कोकोपीट) प्रयोग गरेर तरकारी फलाउन सकिन्छ। यसले घरको सुन्दरता मात्र बढाउँदैन, गर्मी महिनामा तलको कोठालाई शितल पनि राख्छ।
सानो जग्गामा वास्तु शास्त्र
धेरैलाई लाग्छ सानो जग्गामा वास्तु मिल्दैन। तर यो गलत हो। दक्षिण-पश्चिम (नैऋत्य) कोणमा गह्रौं संरचना जस्तै मास्टर बेडरुम र पानीको ट्याङ्की राख्नुहोस्। उत्तर र पूर्व दिशामा ठूला झ्यालहरू राखेर बिहानीको ऊर्जालाई भित्र आउन दिनुहोस्।
लागत अनुमान
हाल काठमाडौंमा सिभिल स्ट्रक्चरको खर्च प्रति स्क्वायर फिट २,८०० देखि ३,२०० सम्म पर्छ। फिनिसिङसहित ३ आना जग्गामा साढे दुई तलाको घर बनाउन करिब ८५ लाख देखि १.१ करोड रुपैयाँसम्म लाग्न सक्छ।
निष्कर्ष
सानो जग्गामा घर बनाउनु एक कला हो। उज्यालो, बहुउपयोगी डिजाइन र वास्तुको सही मिश्रण भएमा तपाईंको ३ आनाको घर कुनै महल भन्दा कम हुने छैन। यदि तपाईं पनि आफ्नो सानो जग्गामा उत्कृष्ट घर बनाउन चाहनुहुन्छ भने, आजै वास्तुवेद डिजाइनसँग परामर्श लिनुहोस्।
