काठमाडौंमा सानो जग्गामा घर निर्माणको चुनौती
काठमाडौं उपत्यकामा जग्गाको मूल्य आकासिएसँगै साढे दुई देखि तीन आनामा घर बनाउनु अहिलेको आवश्यकता बनेको छ। इमाडोल, भैसेपाटी वा बुढानीलकण्ठ जस्ता क्षेत्रमा सीमित जग्गामा पनि वास्तु सम्मत र आधुनिक सुविधायुक्त घर बनाउन सकिन्छ। वास्तुवेद डिजाइनमा हामी 'भर्टिकल इन्टेलिजेन्स' को अवधारणा प्रयोग गर्छौं।
१. वास्तु-भर्टिकल लेआउट
सानो जग्गामा घर बनाउँदा प्रत्येक इन्चको महत्व हुन्छ। काठमाडौंका बाक्ला बस्तीमा भुइँतल्लामा घाम कम लाग्ने समस्या हुन्छ। त्यसैले मुख्य बैठक कोठा र भान्सालाई पहिलो तल्लामा राख्नु उपयुक्त हुन्छ।
- भुइँ तल्ला: पार्किङ र एउटा सानो पाहुना कोठाका लागि प्रयोग गर्ने।
- पहिलो तल्ला: खुल्ला भान्सा, भोजन र बैठक कोठा जसले गर्दा हावा खेल्न सजिलो हुन्छ।
- दोस्रो तल्ला: दुईवटा सुत्ने कोठा र एउटा सानो पारिवारिक कोठा।
२. उज्यालोको व्यवस्थापन
छिमेकीको घरले घाम छेक्ने समस्या समाधान गर्न 'लाइट वेल' वा सानो चोक को अवधारणा अपनाउनुपर्छ। घरको बीच भागमा सिसाको छत भएको सानो खाली ठाउँ राख्दा घरको भित्री भागसम्म प्राकृतिक प्रकाश पुग्छ।
३. सामग्रीको सही छनोट
नेपालमा निर्माण सामग्रीको मूल्य घटबढ भइरहन्छ। सानो घरका लागि AAC ब्लक को प्रयोग गर्दा घरको वजन कम हुन्छ र निर्माण खर्च पनि केही हदसम्म घट्न सक्छ।
४. कौसी खेती र प्रयोग
साढे दुई आना जग्गामा घर बनाउँदा आँगनको अभाव हुन्छ। त्यसैले छतलाई नै 'गार्डेन' को रूपमा विकास गर्न सकिन्छ। यसले घरलाई शीतल राख्नुका साथै अर्गानिक तरकारी उत्पादनमा पनि सहयोग पुग्छ।
५. निर्माण लागत
हालको बजार मूल्य अनुसार काठमाडौंमा गुणस्तरीय घर बनाउन प्रति वर्ग फिट ४,५०० देखि ५,८०० रुपैयाँसम्म खर्च हुन्छ। साढे दुई आनामा करिब १८०० वर्ग फिटको घर बनाउन ८५ लाख देखि १.१ करोड रुपैयाँ सम्मको बजेट आवश्यक पर्न सक्छ।