काठमाडौंमा सानो जग्गामा घर निर्माणको चुनौती
काठमाडौं, ललितपुर र भक्तपुरमा अचेल ३ आना जग्गामा घर बनाउने प्रचलन बढ्दो छ। तर सानो जग्गामा बनाइने धेरैजसो घरहरू अँध्यारो र ओसिलो हुने गर्छन्। वास्तुवेद डिजाइनमा हामी विश्वास गर्छौं कि सानो ठाउँमा पनि उत्कृष्ट र स्वास्थ्यकर जीवनयापन सम्भव छ।
समाधान: भर्टिकल चोक (आधुनिक चोक)
परम्परागत नेवारी 'चोक' वास्तुकलाको उत्कृष्ट नमुना हो। यसैलाई आधुनिक रूप दिँदै हामीले 'भर्टिकल चोक' को अवधारणा ल्याएका छौं। घरको बीच भागमा सानो खाली ठाउँ (Void) छोड्दा घरको सबै तलामा प्राकृतिक प्रकाश र हावा पुग्छ।
१. सेटब्याक र १.५ मिटरको नियम
काठमाडौं उपत्यका विकास प्राधिकरणको नियम अनुसार घर बनाउँदा छोड्नुपर्ने १.५ मिटर सेटब्याकलाई सही सदुपयोग गर्नुपर्छ। भित्री चोक र यो सेटब्याकलाई जोडेर डिजाइन गर्दा घरमा 'क्रस भेन्टिलेसन' राम्रो हुन्छ।
२. बहुउपयोगी भुइँ तल्ला
काठमाडौंमा जग्गाको मूल्य प्रति आना ४० देखि ७० लाख सम्म पुगेको अवस्थामा, प्रत्येक इन्चको महत्व छ। हामी 'स्प्लिट-लेभल' डिजाइन सिफारिस गर्छौं, जसले गर्दा पार्किङको लागि पर्याप्त ठाउँ पुग्छ र बैठक कोठाको उचाइमा पनि सम्झौता गर्नु पर्दैन।
३. आधुनिक निर्माण सामग्रीको प्रयोग
सानो जग्गामा ९ इन्चको इँटाको पर्खालले धेरै ठाउँ ओगट्छ। यसको सट्टा AAC ब्लक प्रयोग गर्दा ठाउँ बचत हुनुका साथै घर हलुका हुन्छ र जाडोमा कोठा तातो राख्न मद्दत पुग्छ।
सानो जग्गामा वास्तु शास्त्र
३ आना जग्गामा वास्तु मिलाउन निकै सावधानी अपनाउनुपर्छ। उत्तर वा दक्षिण मोहडा भएको जग्गामा सिँढी वा उज्यालो आउने ठाउँ (Light Well) लाई उत्तर-पूर्व (ईशान कोण) मा राख्नु राम्रो मानिन्छ। भान्साको लागि दक्षिण-पूर्व (आग्नेय कोण) उपयुक्त हुन्छ।
लागत अनुमान
२०२४ को बजार भाउ अनुसार काठमाडौंमा सिभिल संरचना निर्माणको खर्च प्रति वर्ग फिट रु २,८०० देखि ३,२०० सम्म पर्छ। ३ आनामा बन्ने साढे दुई तल्लाको घरको लागि स्थानीय सामग्रीको प्रयोग गर्दा खर्च नियन्त्रणमा राख्न सकिन्छ।
- सुझाव: सडकको होहल्ला कम गर्न UPVC झ्यालहरूको प्रयोग गर्नुहोस्।
- कौसी खेती: छतमा कौसी खेती गर्दा घरको तापक्रम नियन्त्रण गर्न मद्दत पुग्छ।